Teoria społecznego uczenia się Alberta Bandury jest rozwinięciem teorii uczenia się. Według Bandury uczenie się zachowań zachodzi jednak nie tylko poprzez warunkowanie reaktywne i warunkowanie sprawcze, ale także poprzez obserwowanie zachowań innych ludzi. Ten sposób uczenia się można nazwać modelowaniem lub naśladowaniem.

Podstawy teorii naśladowania zauważalne są już na szczeblu zwierzęcym. Ojawialne są w sposobach uczenia się reakcji w danych sytuacjach i przejmowania doświadczenia od innych osobników. Jest również silnie zauważalne i w szerszym zakresie, u człowieka w okresie dziecięcym.

Zwolennicy teorii społecznego uczenia się sądzą, inaczej niż przed nimi behawioryści, że uczenie się następuje, gdy obserwator świadomie przygląda się jakiemuś zachowaniu (np. zapalaniu zapałki) i następnie umieszcza efekt obserwacji w pamięci długotrwałej. Obserwator dotąd nie wykonał zaobserwowanego zachowania, nie zaszły więc żadne behawioralne konsekwencje (wzmocnienia), które zdaniem behawiorystów są niezbędne, by doszło do uczenia się. Jednak bez względu na to, jak długo wspomnienie jest przechowywane w pamięci, obserwator wie, jak zapalić zapałkę, niezależnie, czy zrobi to, czy nie. To samo da się powiedzieć o wielu prostych czynnościach, jak hamowanie samochodu, jedzenie łyżką i otwieranie butelki.

Według Bandury uczenie się przez obserwowanie to proces trzyetapowy:

• student musi skierować uwagę na kluczowe elementy tego, czego ma się nauczyć,
• student musi zapamiętać dane zachowanie,
• student musi umieć powtórzyć dane zachowanie lub wykonać je.

Ćwiczenia i próby w wyobraźni wykorzystywane w nauczaniu bezpośrednim pomagają uczniom utrwalić i wykonać daną czynność (zachowanie).

Koncepcja procesu uczenia się akcentuje znaczenie koncentracji uwagi w metodach podających stosowanych w prezentacjach multimedialnych oraz jej wpływ na zapamiętywanie. Możliwość uczenia się czynności poprzez ich obserwację jest szczególnie istotna w przypadku uczenia się z wykorzystaniem multimediów.

Nabywanie umiejętności przez osoby dorosłe (studentów) nie musi być związane z wykonywaniem czynności praktycznych. Często wystarczająca jest analiza obserwowanego działania pod kątem określonego problemu teoretycznego (por. M. Jakowicka, 1991, s.36).

Odroczona w czasie reakcja (rozwiązanie zadań testowych), uzależniona od jakości i ilości zapamiętanych i odpowiednio przetworzonych informacji, stanowi wskaźnik uczenia się stymulowanego poprzez elementy koncentrujące uwagę zamieszczone w prezentacji multimedialnej.

Koncepcja Alberta Bandury pozwala spojrzeć na proces uczenia się nie tylko w wąskim kontekście akcja-reakcja. Efekty uczenia się stanowią wewnętrzny potencjał jednostki, który może być wykorzystany w przyszłości. Poglądy te są w znacznym stopniu zbieżne z koncepcjami konstruktywistów.

Sposoby uczenia się:

• uczenie pamięciowe – jego celem jest zapamiętanie układów wiadomości lub czynności tak, by można je było powtarzać w sposób bezbłędny – podstawowa czynność to powtórzenia; odnoszą się do tego trzy prawa:

1. postawa czynna powoduje lepsze efekty niż postawa bierna,
2. zapamiętanie początku i końca materiału wymaga mniej powtórzeń niż zapamiętanie środka,
3. czas potrzebny do wyuczenia się określonego materiału jest wprost proporcjonalny do kwadratu długości szeregu.

• uczenie się przez rozwiązywanie problemów – gdy podmiot spotyka się z sytuacją nową, trudną, gdy zadanie nie może być rozwiązane przy pomocy posiadanej wiedzy. Uczeń informacje musi sam wytworzyć.
• uczenie się przez próby i błędy – wtedy gdy podmiot znajduje się w jakiejś nowej sytuacji, rozpatruje nowy układ zależności, po to by lepiej przystosować się do życia. Jest to nieekonomiczny sposób uczenia się, stosowany tam gdzie zawodzą inne. Podstawowe prawo odnoszące się do tej formy uczenia się to prawo efektu Thorndike: wśród wielu wykonywanych czynności, najsilniej utrwalają się te, po których następuje efekt w postaci nagrody.
• uczenie się przez wgląd (zrozumienie) – odkrywanie organizacji materiału, nadawanie mu jakiejś struktury. Chodzi o wniknięcie w istotę rzeczy, zobaczenie powiązań między elementami, wniknięcie w terminy wchodzące w zakres działania.
• uczenie się sensoryczne – polega na wytwarzaniu odruchów warunkowych.
• uczenie się przez naśladownictwo.
• uczenie się uboczne (mimowolne) – następuje przy okazji wykonywania jakichś czynności.
• uczenie się poprzez zabawę – uczestnicząc w grach, konkursach, turniejach, ale także oglądając takie programy przyswajamy najczęściej wiedzę i umiejętności praktyczne, przydatne w codziennym życiu. Ta forma uczenia się jest charakterystyczna dla programów edukacji rozrywkowej.

Uczenie się to jedno z podstawowych funkcji umysłu polegające na zdobywaniu wiedzy i w efekcie informacji, umiejętności, kompetencji i nawyków (sprawności).

Zdolność uczenia się, w rożnym zakresie posiadają zwierzęta, ludzie, grupy ludzi a także komputery.

Dlatego też uczenie się może być świadome i nieświadome.

Procesami uczenia się człowieka zajmuje się psychologia. Pojecie to używane jest także w “teorii uczenia się”.

Uczenie się można rozpatrywać jako czynność (pojedynczą, krótkotrwałą) lub jako zbiór czynności podobnych lub równoległych, długotrwałych. O tym czy dana czynność lub proces zachodzi wnioskujemy na podstawie zaobserwowanych zmian – uczenie więc jest procesem nabywania doświadczeń wyrażające się modyfikacją zachowania.

Uczenie się może mieć charakter zamierzony jak i niezamierzony.

W pedagogice uczenie się odnoszone jest do czynności ucznia. Efekty uczenia się zależne są między innymi od pamięci, koncentracji uwagi, motywacji, zainteresowań, zdolności. Efektem uczenia się jest nabycie określonej wiedzy lub umiejętności.

Indukcyjne uczenie się

Indukcyjnym uczeniem się nazywamy odnajdywanie ogólnych zasad, regularności i struktur na podstawie szeregu zaobserwowanych przykładów. Można odnieść to pojęcie zarówno do uczenia się ludzi, jak i zwierząt oraz maszyn, w szczególności programów komputerowych

Każdy uczeń spedził niejedną nieprzespaną noc by przygotować się do klasówki czy egzaminu. Sam pamiętam wstawanie o 5 rano by powtórzyć sobie materiał. Spędzałem wiele godzin nad książką, a często okazywało się, iż nie pamiętam o czym czytałem. Czy jest to skuteczna metoda? Nie bardzo…. Czyż nie lepiej wykorzystać naturalne skłonności umysłu, system działania pamięci oraz opracowany na tej podstawie harmonogram powtórek i ułatwić sobie życie.

Jeśli chcesz uczyć się tak, aby:

• zapytany do odpowiedzi na lekcji umieć dobrze odpowiedzieć
• zapamiętać przez długi okres czasu to, czego się nauczyłeś (a może nawet całe życie?)
• przed sprawdzianem czy klasówką minimalną ilość czasu poświęcać na powtórzenie materiału i mimo to uzyskać dobrą ocenę.

To pamiętaj, że:

• nauka rozpoczyna się na lekcji (uwaga i aktywny udział w lekcji zaoszczędzą Ci wiele czasu, który musielibyś poświęcić na samodzielne opanowywanie nowego materiału)
• powtarzanie jest ważną czynnnością. Dobrze sporządzony harmonogram powtórzeń to podstawa długotrwałego zapamiętywania.

Podstawy przy uczeniu się:

Twój tydzień powinien być rozsądnie zaplanowany, zgodnie z planem lekcji i zajęć pozalekcyjnych.

Przed przystąpieniem do nauki musisz nastawić się do niej pozytywnie; dużo łatwiej, przyjemniej i szybciej będziesz się uczyć.

W ciągu nauki rób krótkie przerwy, a naukę łatwiejszych i trudniejszych przedmiotów “przeplataj”. Może warto zacząć od przedmiotu mniej przez Ciebie lubianego.

Pamiętaj o wypoczynku i regeneracji organizmu, duży wysiłek fizyczny odstresowuje, podobnie jak kontakt z przyrodą, pływanie, taniec i odpowiednia muzyka. Pamiętaj o odpowiedniej ilości snu przed północą!

Unikaj zaległości w nauce; są powodem wielu niepotrzebnych napięć i stresów. Wynikające z zaległości braki dają o sobie znać w najmniej odpowiednich momentach.

Będziesz się mniej męczyć przy nauce jeśli zapewnisz sobie: odpowiednie oświetlenie, prawidłową postawę (odpowiednia wysokość stołu i krzesła) i ciszę.

Jak powtarzać?

• Po przyjściu do domu, krótkim odpoczynku (rodzaj odpoczynku zależy od Ciebie, pamiętaj jednak o tym, że tlen potrzebny jest do pracy szarych komórek) postaraj się przypomnieć sobie o czym uczyliście się na lekcji, dopiero potem “przekartkuj” podręcznik i zeszyt. Warto wtedy odrobić pisemne zadanie, odrabianie go zajmie Wam mniej czasu i będzie niezłym sposobem na dodatkowe utrwalenie materiału, poza tym będziecie mieli je “z głowy”. Pierwsza powtórka jest bardzo ważna, jako iż najwięcej się przy niej zapamiętuje.
• Kolejna obowiązkowa powtórka następuje kolejnego dnia. Polega na sprawdzeniu czytelności notatki, jasności użytych w niej sformułowań. Warto również własnymi słowami powtórzyć zapamiętane informacje, kontrolując ich poprawność.
• Zakładając iż lekcje masz co tydzień, trzecia powtórka powinna odbyć się w przeddzień lekcji, o przyzwoitej porze dnia i po odpoczynku. Postaraj się znowu przypomnieć, co robiliście na ostatniej lekcji, a następnie czytaj ze zrozumieniem krótkie fragmenty z podręcznika i po ich przeczytaniu sprawdzaj ile udało się zapamiętać z tekstu, zwracaj uwagę na rysunki, wykresy i schematy, konfrontuj z nimi tekst. Przy powtarzaniu pomocne będą pytania często umieszczane pod koniec rozdziału. Powtórzenie bez pomocy podręcznika, ale przy posługiwaniu się rysunkami może zakończyć naukę. Pewność natomiast tego, że w pełni rozumiecie to, czego się uczyliście da Wam rozwiązywanie nowoczesnych testów.
• Przed sprawdzianem wystarczy przejrzeć podręcznik, zeszyt, rozwiązać kilka testów, a jeszcze lepiej napisać kilka różnego typu testów rozpoczynając od najprostszych, czyli tzw. testów wyboru (pamiętaj o rysunkach).
• Jeśli chcesz zapamiętać dany materiał na dłużej, najlepiej na całe życie należy przeprowadzić kolejną powtókę po ok miesiącu. Przeglądamy notatki, próbujemy własnymi słowami opowiedzieć to, co pamiętamy. Jeśli o czymś zapomnieliśmy – czytamy ponownie z notatek te fragmenty.
• Ostatnia z zaplanowanych powtórek następuje po sześciu miesiącach. Jeśli o niej nie zapomnimy (warto harmonogram zapisać i powiesić w widocznym miejscu), to materiał, który powtarzamy, będziemy pamiętać przez całe życie. Pięć powtórek danej wiedzy w ciągu pół roku zapewnia nam nauczenie się jej na zawsze.

Jest to szczególnie przydatna metoda jeśli uczysz się np do matury czy jakiegoś innego ważnego egzaminu, do którego masz jeszcze wiele czasu. Przy uczeniu się i powtarzaniu należy skupić się na dokładnym zrozumieniu materiału. Jeśli go nie rozumiemy, będziemy musieli nauczyć się go na pamięć, a to wyklucza warunek skutecznego powtarzania, czyli dedukcję. Warto pilnować, żeby powtórki dokonywały się w tym samym czasie i miejscu, o stałej porze. To pomaga w przypominaniu, odtwarzaniu skojarzeń i toku myśli. Dobrze jest wykorzystywać kontrast – graficzny (ramki, kolory, trzeci wymiar) i merytoryczny (uczenie się różnych treści po sobie). Łatwiej uczyć się i powtarzać materiał podzielony na fragmenty, takie, których można nauczyć się podczas jednej sesji.